[Dịch] Hoa cỏ – Long Ứng Đài/ 花樹 – 龍應台

Khi còn sống ở châu Âu, tôi thường đi nhổ cỏ dại ở vườn hoa, dù vậy lúc nào cũng sẽ để chừa lại một khóm, để cỏ dại có thể lớn lên. Hè đến, cúc dại trắng li ti đua nhau đội đất mọc lên, cao bằng một đứa trẻ, sau đó thì mỗi ngày đều đung đưa theo gió. Tuy vậy, điều mà tôi mong đợi nhất hàng năm khi tuyết bắt đầu tan lại là bồ công anh ngày đầu xuân. Bồ công anh xứ Tây Âu nở thành đóa rất to và dày, nở to như cúc đại đóa.

Vậy mà người Đức yêu quy tắc lại coi bồ công anh là hoa dại, hoa dại mà không nhổ, khác nào cho thấy trật tự xã hội hỗn loạn. Nhổ hoa bồ công anh mọc ở kẽ gạch vỉa hè cho người đi bộ là trách nhiệm của nhà dân. Vì vậy vào mỗi cuối tuần, tôi thường cùng với trẻ nhỏ thực hiện nghĩa vụ lao động công ích, quỳ trên vỉa hè cật lực nhổ hết rễ bồ công anh. Tôi quyết không dùng thuốc diệt cỏ, chỉ dùng tay nhổ mà thôi.

Vậy nên tôi vô cùng quen thuộc với rễ cây bồ công anh. Phần thân bò trên mặt đấy, và đóa hoa trên thân cây, ngắn đâu có mười phân, thế mà rễ cây nằm dưới mặt đất có thể dài đến cả nửa mét. Nhổ lên, rễ cây hãy còn ẩm ướt, hẵng còn dính bùn đất, thi thoảng còn nhìn thấy chú giun đất nhỏ bám chặt trên rễ cây.

Bồ công anh với tôi nào đâu chỉ là bồ công anh, loài hoa này làm tôi nhớ đến những năm tháng tuổi trẻ đọc thơ của Ralph Waldo Emerson (1803 – 1882). Năm đó tôi 23 tuổi, mò mẫm tìm về nghệ thuật sau từng con chữ. Một buổi tối thẩn thơ, lời thơ của Emerson bước vào đôi mắt: “Câu chữ, nên giống như rễ cây bồ công anh, không màu mè, không giả dối.” Nghe tưởng chừng như cách nói đơn giản, vậy mà hình tượng đó lại theo tôi suốt cuộc đời. Rễ bồ công anh gắn liền với đất, bám đất rất sâu, là rễ cây cỏ dại của mặt đất rộng lớn dưới thiên đường.

Emerson viết câu trên ở đoạn văn nào mà ảnh hưởng tới tôi nhỉ? Tôi tìm không ra xuất xứ, nhưng trong lúc lật tìm giữa các trang sách bắt gặp một bài thơ của ông, ba mươi mấy năm trời không đọc thơ ông, bất chợt thấy vui như cùng cố nhân trùng phùng. Thế nhưng lời dịch văn xuôi bản tiếng Trung đọc lên giống như nước ép hoa quả pha thêm nước máy còn nguyên mùi flo vậy, nhạt thếch.

 Đỗ quyên tím

Ngày tháng năm, khi cơn gió biển thổi qua hoang mạc,

Tôi nhìn thấy trong rừng, đỗ quyên tím nở rực rỡ,

Đóa hoa không lá điểm xuyết góc rừng u tối,

Hoang mạc và dòng suối lững lờ vui vẻ biết bao nhiêu.

Cánh hoa màu tím lạc trôi giữa dòng nước, dòng nước đen nhờ vậy mà muôn phần đẹp xinh.

Sếu đầu đỏ có thể bay tới đây rửa sạch lông cánh.

Tỏ lòng ái mộ tới đóa hoa làm chúng hổ thẹn,

Đỗ quyên tím!

Nếu thánh nhân hỏi người, tại sao người lại lãng phí vẻ đẹp diễm lệ này tại nơi cùng trời cuối đất,

Hãy nói với họ rằng, bạn hiền ơi, nếu đôi mắt sinh ra là để nhìn,

Vẻ đẹp chính là lý do tồn tại của chính nó.

Vì sao người lại ở đây. Đối thủ của hoa hồng

Tôi chưa từng đặt câu hỏi, và cũng chưa bao giờ rõ.

Thế nhưng theo con mắt ngu muội của tôi, tôi cho rằng,

Phép thần mang tôi đến đây cũng mang người đến đây.

Tự mình phải ra tay thôi. Tôi đi tìm nguyên tác tiếng Anh, ngồi xuống bàn, thử một lần trong đời dịch thơ:

Đỗ quyên tím

Tháng năm, gió biển thấu cô liêu

Rừng sâu kia nở đóa tử quyên

Nào cần lá, hoa nở rộ, điểm tô đất ẩm,

Làm tia sáng bừng nơi đài nguyên, suổi nhỏ

Cánh tím lạc trôi

Nước đen bừng sắc

Chim ngừng uống nước

Yêu cánh hoa đã làm cánh chim nhạt màu

Nếu hỏi người rằng cớ gì

Đẹp tươi mà lại phí nơi vắng người

Đáp rằng: Mắt vì nhìn mới có

Đẹp kia tồn tại đâu cần lý do 

Tranh sắc với hồng kia

Hà tất cần duyên cớ

Người đến thăm hoa, hoa khai hoa nở kết duyên cùng người.

Viết một hồi, lòng chợt xao động mà dừng bút, nghĩ đến bài thơ này, há chẳng phải cùng chung tiếng lòng với Vương Dương Minh của thế kỷ mười sáu chăng?

Tiên sinh du ngoạn thành Nam, một bằng hữu chỉ vào đóa hoa trên mỏm đá mà hỏi: “Thiên hạ này có vật nào ngoài tâm, nếu là cây cỏ, ở nơi sơn thâm cùng cốc tự nở tự tàn, với lòng tôi nào có liên quan?”

Tiên sinh đáp: “Người chưa nhìn thấy hoa, hoa kia với người đều cô đơn. Người khi nhìn thấy hoa, lúc này sắc hoa trở nên bừng sáng, vì biết rằng hoa nào có nằm ngoài tâm trí người.”

 =================================

Bài gốc: 龍應台:花樹

Link: http://hktext.blogspot.com/2007/09/blog-post_9662.html

家住歐洲時,常常在花園中除草,但總是保留一隅,讓野草怒長。夏天,白色的馬格麗特纖纖細細地冒出大地,長到一個孩子那麼高,然後就每天隨風舞蕩。但是每年冬雪初融,讓我滿心期待的,卻是初春的蒲公英。西歐的蒲公英花朵特別大,色澤濃稠,開出來像炸開的菊花遍野。

可是規矩的德國人把蒲公英定位為野花,野花不除,代表社會秩序的混亂。剷除行人道上從石縫裏鑽出的蒲公英,就是屋主的責任。因此周末時,我就常和幼小的孩子義務勞動,跪在人行道上死命拔蒲公英的根。不願意用農藥,只好用手拔。

因此我熟悉蒲公英的根。地面上的莖,和莖上一朵花,只有短短十公分,地下面的根,卻可以長達半米。拔出來,那根是潮濕的,黏柔潤的土,偶爾還有一隻小小不甘心的蚯蚓,纏在根鬚上。

蒲公英對我不僅只是蒲公英,它總讓我想起年輕時讀愛默生(RalphWaldo Emerson 1803-1882)。二十三歲的我,在思索文字的藝術。然後不知在什麼樣的晚上,愛默生的文字跳進眼裏: 「文字,應該像蒲公英的根一樣實在,不矯飾,不虛偽。」好像是很普通的說法,可是這個意象,跟了我一輩子。蒲公英的根,是連泥土的,是紮根很深的,是穹蒼之下大地野草之根。

愛默生在哪一篇文章裏說到這個而影響了我呢?找不到出處了,但是亂翻書時碰見他的一首詩,三十年沒讀他的詩,有故交重逢的欣喜。但是,白話的中文翻譯讀來像加了氟的自來水稀釋過的果汁,平庸乏味。

紫杜鵑

五月,當凄厲的海風穿過荒漠, 我看到樹林裏紫杜鵑燦然開放

無葉的花朵點綴於陰濕的角落, 荒漠和緩流的小溪有多麼快樂。

紫色的花瓣紛紛揚揚飄入水池, 烏黑的池水因這美麗歡欣無比。

紅鳥可能會飛來這裏浸濕羽毛,

向令它們慚愧的花兒傾吐愛慕,

紫杜鵑!

如果聖人問你, 為何你把美艷白白拋擲在天地之間, 告訴他們,親愛的, 如果眼睛生來就是為了觀看,

那麼美就是它們存在的理由。 你為什麼在那裏。玫瑰的匹敵

我從未想起要問,也從來不知道。

不過,以我愚人之見,我以為,

把我帶來的神明也把你帶到這裏。

乾脆自己動手吧。找出英文原文,坐下來,生平第一次譯詩:

紫杜鵑

五月,海風刺透靜寂

林中忽遇紫杜鵑

葉空,花滿,綴濕地

荒原緩溪為之一亮

紫瓣繽紛飄落

黑水斑駁豔麗

緋鳥或暫歇涼

愛花瓣令羽色黯淡

若問汝何以

絕色虛擲天地

請謂之:眼為視而生

則美為美而在

與玫瑰競色

何必問緣起

吾來看汝,汝自開落緣起同一

寫寫,忽然心動停筆,想到——這首詩,豈不正是十六世紀王陽明的同道呼應?

先生遊南鎮,一友指巖中花樹問曰: 「天下無心外之物,如此花樹,在深山中自開自落,於我心亦何相關?」先生曰: 「你未看此花時,此花與汝心同歸於寂,你來看此花時,則此花顏色一時明白起來,便知此花不在你的心外。」

===================================

Nguyên tác bài thơ tiếng Anh của Ralph Waldo Emerson:

Link: https://www.bartleby.com/370/15.html

The Rhodora

On Being Asked, Whence Is the Flower?

IN May, when sea-winds pierced our solitudes, 

I found the fresh Rhodora in the woods, 

Spreading its leafless blooms in a damp nook, 

To please the desert and the sluggish brook. 

The purple petals, fallen in the pool,

Made the black water with their beauty gay; 

Here might the red-bird come his plumes to cool, 

And court the flower that cheapens his array. 

Rhodora! If the sages ask thee why 

This charm is wasted on the earth and sky,

Tell them, dear, that if eyes were made for seeing, 

Then Beauty is its own excuse for being: 

Why thou wert there, O rival of the rose! 

I never thought to ask, I never knew: 

But, in my simple ignorance, suppose

The self-same Power that brought me there brought you. 

===============================

Bài thơ trên làm mình liên tưởng đến đoạn trích về đóa hoa hồng trong tác phẩm “Hoàng tử bé” của Antoine de Saint-Exupéry:

“You’re beautiful, but you’re empty…One couldn’t die for you. Of course, an ordinary passerby would think my rose looked just like you. But my rose, all on her own, is more important than all of you together, since she’s the one I’ve watered. Since she’s the one I put under glass, since she’s the one I sheltered behind the screen. Since she’s the one for whom I killed the caterpillars (except the two or three butterflies). Since she’s the one I listened to when she complained, or when she boasted, or even sometimes when she said nothing at all. Since she’s my rose.”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.