[Fragriver in Taiwan] Hualien – Taroko National Park: A nice trip to the great nature

I left Taipei for Hualien right on 26 November at the first day after finishing my Chinese course at NCCU, starting my 7-day trip around this beautiful island. I felt a little bit moody that day when packing and moving out of my beloved dormitory at NCCU. Thinking about my very first days setting my very first steps on the uphill dormitory, thinking about the first day getting lost at the longest trail reaching the main entrance of this university, I can’t help feeling sad. Thanks to the great support of Tam, a Vietnamese friend of mine and many other nice Taiwanese friends on the way, I managed to move my 45-kilogram luggage (It was not until when I reached Taoyuan Airport that I realised how heavy my luggage was) to the downhill campus and leave them at the dorm of Tam. Even when I knew that I would get back to NCCU and Taipei the following week, the feeling of leaving something that had been a part of my life for the last three months was really unbearable.

After picking out necessary stuff for my next 7-day trip around Taiwan, I said goodbye to Tam and headed for Songshan Station, where I caught train to Ruifang Station then bus to Bitoujiao. Thing, however, did not come up as planned. I mistook the high-speed train for ordinary train, reaching Ruifang after being penalised for not buying the HSR ticket and was unable to find the bus route to go to Bitoujiao. Therefore, instead of going to Bitoujiao first then leaving Bitoujiao for Hualien,I decided to buy the ordinary train ticket to go to Hualien immediately. Fortunately, I bought the ticket with a seat beside the window so four-hour traveling was quite interesting when I could have a look at beautiful scenery ranging from forest, river to paddy field and ocean. I still felt a little bit moody, staring at the GPS point on my Google Maps and realized how far I had been from Taipei and silently sang the song “Memory” (記念) of Tanya Chua, which added more romantic feelings to my travel.

View of the East Coast on the train from Ruifang to Hualien

It was around 7pm when I reached Hualien Station. After setting very first steps out the Station, a feeling of scary suddenly came across my mind. Hualien is not as busy as Taipei and it somehow made me remember the little towns in the Center of Vietnam like Phu Yen, Ninh Thuan. It was the first time I really had a trip on my own and I stayed in a hostel so it was a little bit scaring to me. When in Taipei, I stayed in the school dormitory and at least school can be considered my home. However, when in Hualien, I started to realise that I was on my own. It took me around 5 minutes to locate my hostel, Big Bear Hostel. As I was so tired after a day busy moving out and traveling, I decided to buy some snack at 7 Eleven right at the street corner. What I really appreciated during my time in Taiwan is its people’s compliance with law. Even in Hualien, a little town in Taiwan, the pedestrians wait for the green light and walk right on the zebra crossing. After checking the weather of the following day and knowing that it might rain hard, I decided to book a tour to Taroko National Park with the hostel owner.

It turned out to be a wise choice, at least to me. One person of the tour agent came by the hostel at 8am to take me to Hualien Station, where I got on another bus with around 30 tourists. It seemed that there were only Chinese-speaking tourists on my bus that day so the driver cum the tour guide introduced to tourists a lot of information related to Hualien and Taroko. I did not expect that having a tour guide was that useful because back in Vietnam, the tour guide that we had when traveling by big group often provides with few information related to the destination but trying so bad to entertain us with songs or jokes. Perhaps it is the good thing that the driver is the tour guide at the same time so he is too busy to over-entertain the tourists. The tour guide/driver shared with us information related to Hualien, its aborigines, Hualien City’s policy of promoting the minority there. On the bus, I sat by an old man and his daughter. This man should be around 70 years old while his daughter was around 40 years old. After a quick chitchat, I knew that the old man came from Pingtung while her daughter had migrated to Canada for around 25 years. She just came back and had a trip with her father. While I took some photos, that daughter came to me and said that her father wanted to offer me with a cup of coffee. I was so surprised and asked her about the reason for such special treat. The reason was very simple, she said, “Because you come here alone.” We, however, did not chat a lot then but focused on enjoying the beautiful scenery on the way as much as possible. It was a pity that it rained so hard that day but the beautiful scenery compensated any disappointment caused by the rain.

The two tourists who offered me a cup of coffee (at the right corner of the photo)
The tour guide cum driver

Here come my photos taken during my trip to Hualien. There were moments that I felt myself at a loss for words for the magnificent scenery offered by the Mother Nature in front of my eyes. There were times that I felt like myself walking in a traditional Chinese painting with temple and bridge, mountain and river, waterfall and cliff, etc. Nice poem written by Li Bai, a famous poet of Tang Dynasty, which I learnt when I was at secondary school, suddenly came across my mind:

View of a Waterfall at Mount Lushan

Sunlit is the Incense Summit, aglow in smoke and steam;

To afar, like a drape that glitters, a waterfall hangs upstream:

 Flowing, flying, fluttering ~ plunging three thousand feet,

 As if it were the Silver River, falling from the heaven supreme.

(Original text:


– 李白—





Vietnamese translation:

Vọng Lư sơn bộc bố

– Lý Bạch –

Nhật chiếu Hương Lô sinh tử yên,

Dao khan bộc bố quải tiền xuyên.

Phi lưu trực há tam thiên xích,

Nghi thị Ngân Hà lạc cửu thiên.)

The tour then ended at Qixingtan Beach. The beach is not kind of sandy beach that I used to visit when I was in Vietnam but a beach full of pebble which is not so ideal for swimming. Actually, it was a little bit dangerous so the tour guide kept warning the tourists not to get down the water for fear of its unpredictable depth causing harm to the tourists. However, for one like me, who are not so keen on swimming, it is an enjoyable experience to have a one-hour walk on my own along the beach, play with the pebbles by arranging one on each other and simply sit down facing the wide Pacific Ocean. That feeling of traveling on my own to the place I have long desired for makes me feel somehow satisfactory and lucky for the fact that I am still young and free.

Hualien in the rainy night

[Dịch]”Họ đã học môn Giáo dục công dân như thế nào?” – Long Ứng Đài

Quái lạ, Đài Loan sao lại có nhiều 7-Eleven đến như vậy?

Ngày 21 tháng 3 năm 2006, “Tọa đàm tư tưởng Long Ứng Đài” được tổ chức tại Hội trường lớn Đại học Quốc lập Thanh Hoa[i], chủ đề “Người Đài Loan có thể có ý thức công dân thế giới không?”.

Hôm nay nói chuyện về ý thức công dân thế giới, tôi muốn bắt đầu nói từ hai đối tượng nghiên cứu nghiệp dư của tôi. Hai đối tượng nghiên cứu này, một người năm nay (2006) 15 tuổi, người còn lại 20 tuổi, hai người này từ khi còn nhỏ sớm tối đã ở bên tôi. Tôi muốn chia sẻ với mọi người, tôi đã nhìn thấy ý thức công dân thế giới từ hai đối tượng nghiên cứu này như thế nào.

Mẹ là quan chức hủ bại

Đối tượng thứ nhất, năm cậu ấy 12 tuổi, có một hôm, khi tôi đang là viên chức của Chính quyền Thành phố Đài Bắc cùng một số nhà báo dùng bữa, đứa trẻ 12 tuổi này cũng tham gia cùng. Khi tôi giới thiệu với cậu ấy vài người bạn tốt, đối tượng 12 tuối này ngay lập tức phản pháo tôi: “Mọi người làm sao có thể là bạn tốt được? Mẹ là quan chức, họ là nhà báo, mọi người chỉ có thể có quan hệ giám sát và bị giám sát, làm sao có thể trở thành bạn tốt được?” Phản ứng trực tiếp của cậu ấy lúc đó làm tôi sững sờ. Một đứa trẻ 12 tuổi làm sao có thể có khái niệm đó được, biết được truyền thông và quan chức chính phủ có mối quan hệ giám sát và bị giám sát? Ai dạy cậu ta vậy?

Khi đối tượng nghiên cứu 13 tuổi, có một chuyện như này xảy ra, câu chuyện này tôi đã từng kể, hơn nữa còn được lưu truyền rộng rãi hơn. Có một ngày đứa trẻ 13 tuổi đó từ Đức tới Đài Bắc thăm tôi, tôi rất vui dẫn cậu ấy đi một cửa hàng giày nổi tiếng để mua giày. Nguyên nhân tôi đi là vì ngày đó tôi còn đang làm tại Cục Văn hóa có quan hệ hợp tác với hãng giày này, hãng giày này từng quyên góp 8000 đôi giày, giám đốc thương hiệu từng nói với tôi: “Lần sau con chị đến Đài Loan mà muốn mua giày, em sẽ giảm nửa giá cho chị.” Tôi kể với cậu ấy duyên cớ, cậu ấy liền nhảy dựng lên chuẩn bị đi giày theo tôi ra cửa. Nhưng cậu ấy vừa buộc dây giày, vừa quay đầu lại nói với tôi: “Mẹ con mình đi mua giày, nhưng mẹ phải thật rõ ràng! Nếu mẹ con mình mua giày giảm nửa giá, mẹ sẽ là quan chức hủ bại!”

Lúc đó tôi liền nhảy dựng lên, nói: “Con nói vậy là ý gì?” Cậu ta liền đáp lại: “Lẽ nào mẹ không biết chuyện Gysi đã từ chức như thế nào sao?[ii]

Gysi là người Đông Đức, là chủ tịch một đảng thiểu số. Vị chủ tịch Đảng này lúc đó vừa lên tiêu đề các báo chuyện từ chức. Vì sao vậy? Bởi vì đảm nhiệm vị trí chủ tịch, Gysi thường đi công tác bằng máy bay, tích lũy rất nhiều dặm bay, thế là nhận được một vé máy bay miễn phí, thế là vị chủ tịch này liền tặng người thân trong nhà vé máy bay ưu đãi đó để đi nghỉ. Trong bối cảnh xã hội Đức, hành động này bị coi là biến của công thành của tư, ông ta vì vậy mà phải từ chức.

Đứa trẻ 13 tuổi đó vừa đi giày vừa nói với tôi, vị giám đốc kia giảm nửa giá cho tôi là bởi lẽ tôi từng vì việc công mà hợp tác với họ, mẹ đưa con đi mua giày giảm giá là đã chuyện cá nhân chiếm hữu ưu đãi mang tới từ việc công, như vậy mẹ là quan chức hủ bại.

Sau đó chúng tôi không mua giày nữa? Tôi đương nhiên là không mua nữa, giày thì tới chỗ khác mua trọn giá.

Rốt cục xã hội như thế nào lại để một đứa trẻ 13 tuổi, không những hiểu được vị chủ tịch đảng vì sao từ chức, không những hiểu được chuyện chiếm hữu của công thành của tư mà còn đem nguyên tắc đó áp dụng vào thực tế cuộc sống?

Đức Giáo hoàng chọn sai rồi

Đối tượng nghiên cứu 13 tuổi khi ở thời điểm 15 tuổi, tại thời điểm Giáo hoàng Roma được lựa chọn lại, tới thời điểm cuối cùng khi phải lựa chọn giữa ba người, một người là giám mục người châu Phi, một người là giám mục Mỹ La-tinh, còn một người là giám mục người Đức. Ngày công bố kết quả, đối tượng nghiên cứu 15 tuổi đó vừa đi học về, vừa vào cửa tôi liền hỏi cậu ấy: “Con biết kết quả chưa?” Bởi vì tôi biết cậu ấy đặc biệt quan tâm đến vấn đề này. Cậu ta liền nói biết rồi. Vì vậy, tôi hỏi cậu ấy: “Con và bạn học của con, các con là người Đức không cảm thấy tự hào vì Giáo hoàng mới là người Đức sao?” Không ngờ đối tượng 15 tuổi đó trả lời, chúng con đều thất vọng.

Tôi rất ngạc nhiên, dò hỏi nguyên nhân.

Cậu ấy nói cậu ta và bạn học đều cảm thấy rằng, Đức Giáo hoàng Thiên chúa giáo xưa nay đều rất bảo thủ, nhưng mà vị Giáo hoàng tiền nhiệm người Ba Lan thì đã có rất nhiều đột phá. Họ cảm thấy rằng nếu vị Giáo hoàng tiếp theo là người châu Phi, hoặc người Mỹ La-tinh, từ những nơi xa xôi đó, từ những tộc người và nền văn hóa yếu thế đó có một vị Giáo hoàng, điều đó cho thấy Thiên chúa giáo sẽ có một bước tiến vượt bậc. Kết quả, không ngờ lại chọn một vị truyền thống nhất, đến từ  Đức, trung tâm của châu Âu, họ cảm thấy rằng ý nghĩa tượng trưng của bước tiến đó đã mất đi một nửa.

Tôi hỏi cậu ấy: “Cá nhân con nghĩ vậy? Hay là bạn cùng lớp con nghĩ vậy?” Cậu ấy nói bạn học của cậu đều nghĩ như thế, đến cả cô giáo lúc lên lớp thảo luận cũng nghĩ như vậy.

Trong lòng tôi thầm nghĩ, một đứa trẻ 15 tuổi, từ lúc nào bắt đầu ý thức thế nào được coi là tiên tiến, thế nào là lạc hậu, thế nào là cầu tiến, thế nào là bảo thủ? Rồi từ lúc nào hình thành giá trị quan như vậy, tin tưởng vào những dân tộc và nền văn hóa yếu thế cần được chú ý đặc biệt, hoặc cần được nâng lên đặc biệt? Quan niệm đó từ lúc nào lại xâm nhập vào đầu óc những đứa trẻ này như vậy?

Hàng tạp hóa không còn nữa

Đối tượng nghiên cứu 15 tuổi cùng anh trai 19 tuổi một lần tới Đài Bắc. Họ đi bộ trên đường phố Đài Bắc, phát hiện hầu như góc phố nào cũng có 7-Eleven, tôi nghe thấy hai đối tượng nghiên cứu nói chuyện với nhau.

Đứa nhỏ hỏi đứa lớn: “Quái lạ, Đài Loan sao lại có nhiều 7-Eleven như vậy?”

Đứa lớn nói với đứa nhỏ: “Anh cũng thấy kỳ quặc! Chính phủ chả nhẽ cũng để như vậy à?”

Lúc đó tôi không kìm được liền xen vào. Tôi nói quái lạ nhỉ, 7-Eleven thì có gì không đúng đâu? Nó rất tiện lợi mà. Tiện thể nói cho các con hay, Đài Loan là nơi có mật độ cửa hàng tiện lợi cao nhất thế giới đó. Có vấn đề gì không?

Lúc đó hai đứa bé bắt đầu công kích tôi:

“7-Eleven là tập đoàn đa quốc gia, có tài lực và nhân lực dồi dào, có thể vận hành suốt 24 giờ. Nhưng mà những cửa hàng tạp hóa bình thường, hoặc những cửa hàng nho nhỏ mang dấu ấn cá nhân của các bà các mẹ, không thể một ngày làm việc 24 giờ được, mà biết đâu một gia đình có bố mẹ cùng con cái luân phiên chăm lo việc kinh doanh. Nếu 7-Eleven nhiều như vậy, cho thấy hệ thống tập đoàn đa quốc gia đang tiêu diệt văn hóa những cửa hàng nhỏ, hơn nữa còn làm những cửa hàng nhỏ đặc sắc bị tiêu diệt triệt để. Vì vậy, nếu muốn bảo vệ sự đa dạng của xã hội, cần duy trì bản sắc của thành phố, chính phủ phải chú ý, các tập đoàn lớn đa quốc gia không được mở nhiều cửa hàng như vậy.”

Tôi lấy những ví dụ này, bao gồm chuyện lằn ranh giữa công và tư, chuyện nhà báo và quan chức, Đức Giáo hoàng quá bảo thủ, nền văn hóa yếu thế hay chuyện những cửa hàng truyền thống đặc sắc của chủ kinh doanh nhỏ cần được bảo vệ, v.v. không phải là muốn thảo luận chuyện quan niệm và chủ trương của những đứa nhỏ là đúng hay sai, mà muốn nhấn mạnh, những vấn đề hai cậu thanh thiếu niên quan tâm và quan niệm cùng lập trường của hai cậu ấy, thực ra chính là giáo dục công dân, một hình thức giáo dục ý thức công dân thế giới.

Ý thức giáo dục công dân thế giới của hai đứa trẻ từ đâu tới vậy? Ai dạy hai đứa trẻ này vậy?

Khi tôi chuẩn bị bài diễn thuyết này, tôi cùng đối tượng nghiên cứu, lúc này đã 20 tuổi nói, ngày 21/3 mẹ tại Thanh Hoa nói chuyện, là về chủ đề này, mẹ muốn phỏng vấn con. Mẹ con mình ngồi xuống, nói với nhau vấn đề này nhé.

Con nghĩ mẹ là người nước nào?

Cậu ấy nói: “Mẹ quên rồi sao? Khi con học lớp mẫu giáo, sách minh họa có rất nhiều nhân vật chính không phải là John hay Maria người Đức, mà là Ali người Thổ Nhĩ Kỹ.

Người Thổ Nhĩ Kỳ là nhóm dân tộc thiểu số lớn nhất tại Đức. Tôi có nhớ, có rất nhiều sách tranh cho trẻ em, trong đó Ali là nhân vật chính, để cho những đứa trẻ người Đức hiểu được câu chuyện của Ali người Thổ Nhĩ Kỳ như thế nào, nói ngôn ngữ gì, vì sao lại làm như thế này, vì sao lại làm như thế kia, vì sao lại ăn đồ ăn thức uống như thế này, đó chính là giáo dục sự đa dạng văn hóa.

Cậu ấy nói: “Mẹ quên rồi sao? Năm con 4 tuổi tham gia đội bóng đá. Mỗi lần trước trận đấu, huấn luyện viên đều nói chuyện với chúng con, thực ra mỗi lần đều nói: Làm thế nào để hợp tác với đội bóng, làm sao tôn kính quyền uy của huấn luyện viên, nhưng cũng nói nếu con có vấn đề gì, làm thế nào để con nói chuyện với quyền uy mà con phản đối.”

Sau đó cậu ấy nói: “Mẹ quên rồi sao? Năm con học lớp 3, mẹ đến trường, mẹ rất ngạc nhiên vì trên bích báo của trường, có dán bức thư tình của một học sinh nam 10 tuổi cho một học sinh nữ.”

Tôi nhớ chứ, đó là họ đang tiến hành giáo dục về giới tính.

Cậu ấy lại nói: “Mẹ quên năm con học lớp 5, chúng con có tiến hành hội vận động toàn trường, đi bộ vì Nepal sao?

Ở Đức, học lớp 5 không còn là tiểu học, mà là học cấp hai rồi. Trường học của tụi nhỏ lúc đó quyết định, mỗi đứa trẻ chạy vài vòng, ngân hàng địa phương sẽ dựa theo số vòng chạy của những đứa trẻ để quyên góp, cậu chạy một vòng thì quyên 100 đồng, chạy hai vòng thì quyên 200 đồng. Tiền quyên góp được thì để làm gì? Mang đến những vùng cao Nepal để xây trường học. Thông qua hoạt động đó, những đứa bé lớp 5 ở châu Âu đã có mối liên hệ với những đứa trẻ Nepal.

Cậu ấy lại nói: “Mẹ quên ròi sao năm con học lớp 7 có bài thuyết trình, phải đứng trước lớp trình bày. Chủ đề mà con được chỉ định là “McDonald trong bối cảnh toàn cầu hóa”, thuyết trình về hình thức kinh doanh của Công ty này, hơn nữa con còn làm thuyết trình bằng PowerPoint, mẹ quên rồi sao?”

Tôi nhớ chứ.

Tiếp theo đó cậu bảo: “Năm con học cấp 3 con có cùng mẹ thảo luận, mẹ con mình cùng đọc kịch bản “Galileo” của Bertolt Brecht.”  Môn tiếng Đức, cũng là môn Ngữ văn của họ. “Mẹ quên rồi sao, lúc đó mẹ con mình thảo luận về kịch bản này, chủ đề thảo luận chính là gì?”

Trong kịch bản, Bertolt Brecht miêu tả Galileo đối mặt với những lựa chọn cuộc đời, lựa chọn khác nhau thể hiện những phương thức suy nghĩ khác nhau về giá trị sinh mệnh. Dưới sự áp bức của Giáo hội, Galileo có hai lựa chọn, một là chọn dũng cảm vì nghĩa, đấu tranh với giáo hội tới cùng. Chọn chết, ông ta sẽ trở thành người bảo vệ niềm tin, thành người anh hùng vì chân lý; tuy nhiên có thể trở thành người anh hùng rơm, bởi lẽ những nghiên cứu trước đó của ông sẽ không có cách nào giữ lại được, về sau cũng không thể nào tiếp tục nghiên cứu. Tuy nhiên lối suy nghĩ đó cũng thể hiện rõ giá trị mà cậu ấy kiên trì ủng hộ.

Một lựa chọn khác là tôn trọng sinh mệnh. Lựa chọn khuất phục trước Giáo hội, vì vậy có thể được sống tiếp, có thể thông qua phương thức trường kỳ, dần dần cải biến lối suy nghĩ của xã hội, nhưng làm vậy anh không còn là anh hùng nữa, đồng thời bị làm nhục, thất bại, và dần dần suy thoái. Đối tượng nghiên cứu 20 tuổi của tôi nói, trong khi đọc các tác phẩm văn học tiếng Đức, họ thực ra mượn cớ để thảo luận cá nhân đối diện với xã hội, đối diện với quyền uy, và đưa ra những lựa chọn đạo đức như thế nào.

Đây cũng là giáo dục công dân.

Tiếp đó tôi hỏi cậu ấy, vậy thế nào là yêu nước? Giáo dục công dân thường được đặt ngang với lòng yêu nước. Ở rất nhiều quốc gia, nói đến giáo dục công dân là nói về nhận diện quốc gia, vi dụ Kennedy từng nói, “Đừng hỏi Tổ quốc đã làm gì cho ta, mà phải hỏi ta đã làm gì cho Tổ quốc.”

Tôi hỏi đối tượng nghiên cứu 20 tuổi: “Vậy các con từ lúc nào được dạy rằng Chính phủ cũng có thể có sai lầm? Được giáo dục rằng Quốc gia của con có thể đã sai rồi hoặc có thể không tốt?”

Các bạn đoán phản ứng của cậu ấy lúc đó như thế nào không? Cậu ấy cười lớn, biểu cảm còn có vẻ coi thường nhìn tôi nói: “Mẹ nghĩ con là người nước nào? Mẹ hỏi một người Đức vấn đề này sao? Mẹ biết lịch sử ba mươi năm phát xít đã cho chúng con bài học như thế nào? Quốc gia vĩnh viễn sai rồi!”

Cậy ấy nói: “Mẹ lẽ nào không nghĩ đến, cuộc vận động học sinh những năm 60 yêu cầu điều gì sao? Họ phê phán những điều gì? Mẹ quên rằng năm 1989, chúng ta đã gỡ bỏ bức tường Berlin, xóa bỏ một quốc gia. Vậy vấn đề này, mẹ sao lại đi hỏi một thiếu niên người Đức? Vấn đề này mẹ nên đi hỏi người Mỹ yêu nước cố chấp ấy.”

Giáo dục công dân không tồn tại

Tôi hiểu rồi. Giáo dục công dân không phải là một môn học công dân, mà là một loại hình ý thức xuyên suốt các giáo trình và các hoạt động ngoại khóa.

Nói thế nào nhỉ?

Hoàn cảnh trường học, từ vườn trẻ đến tiểu học, cấp hai trở lên, một lớp nếu có hai mươi người, ít nhất nửa lớp là trẻ con nước ngoài, có thể là từ Iran, Afganistan, Hàn Quốc hoặc Trung Quốc; còn trong nửa còn lại những đứa trẻ bản địa, có thể có một nửa là con lai. Vì vậy trong quá trình trưởng thành, nhìn sang phải nhìn sang trái đều là người nước ngoài, từ rất nhỏ đã hình thành thói quen tiếp xúc khăng khít với nền văn hóa nước ngoài.

Tôi cũng nhớ đến, cậu ta hồi còn đi học có rất nhiều người bạn là học sinh trao đổi cả đến và đi, bạn học cũng ra nước ngoài học một năm, cũng không ngừng có bạn là người nước ngoài. Tôi cùng lúc nhận ra, giáo dục công dân của cậu ấy, không phải là trường thiết kế ra một môn học gọi là “Công dân với xã hội” hay “Công dân với chính trị”, giáo dục công dân của cậu ấy hoàn toàn nằm trong các môn học.

Khi cậu ấy học môn Chính trị học, cậu ấy nói về chuyện thể chế chính trị quốc gia.

Khi cậu ấy học môn Xã hội học, cậu ấy nói về những vấn đề của xã hội.

Sau đó khi học về Tôn giáo và Luân lý, cậu ấy nói đến việc cá nhân đối diện với hoàn cảnh như thế nào.

Môn Anh văn của cậu ấy – Cậu ấy khi học lớp 3 bắt đầu học tiếng Anh, tới lớp 5, lớp 6 có thể đọc văn bản tiếng Anh, thảo luận về vấn đề chế độ dân trị của Mỹ.

Năm lớp 5 ở lớp Pháp văn, cậu ấy nói chuyện về tình hình cuộc sống của nhóm người Ả rập thiểu số.

Môn địa lý của cậu ấy dạy về việc toàn cầu hóa sẽ tác động đến kinh tế thị trường như thế nào.

Môn giáo dục công dân thế giới không tồn tại đấy còn thông qua đọc báo.

Hai năm trước, sau trận động đất và sóng thần Ấn Độ Dương[iii], báo chí Đức liên tục đưa tin về vấn đề trận động đất và sóng thần Ấn Độ Dương, tờ báo lớn có bản đặc biệt cho thanh thiếu niên, hỏi bạn: “Trận động đất và sóng thần Ấn Độ Dương gây ra thiệt hại về người cho những quốc gia nghèo, những quốc gia giàu có đối với những nước nghèo có trách nhiệm hay không?” Ngoài ra, thông qua truyền hình, có rất nhiều tin tức quốc tế và thảo luận về vấn đề này, thông qua bữa cơm gia đình nói chuyện, đó chính là giáo dục ý thức công dân thế giới.

Giáo dục công dân mang tính toàn diện tác động.

Hôm kia trên đường tôi lái xe tới Thanh Hoa, nghe radio, không biết vì sao có phát sóng chương trình của BBC. Cả một tiếng đồng hồ, lái xe từ Đài Bắc đến Tân Trúc nghe hết, chủ đề là biện luận về việc hợp pháp hóa thuốc phiện, heroin, các loại ma túy.

Người dẫn chương trình ở London, ông ấy đầu tiên gọi điện cho một chuyên viên phụ trách vấn đề ma túy của Liên hợp quốc tại Brussels, vì vậy toi có thể nghe được ý kiến từ góc độ chuyên viên Liên hợp quốc.

Cú điện thoại sau ông ấy gọi cho một cảnh sát nằm vùng trong băng đảng buôn lậu ma túy hơn 30 năm ở Massachusettes, Mỹ, hỏi ông ta quan điểm về vấn đề này.

Cảnh sát nói xong, người dẫn chương trình nối điện thoại tới Afghanistan, trực tiếp hỏi một người nông dân trồng hoa thuốc phiện. Sau đó, cuộc điện thoại tiếp theo gọi đến một thành viên xã hội đen buôn bán ma túy tại Columbia, Nam Mỹ.

Cuộc điện thoại tiếp theo gọi đến một người nghiện ở Mexico nói chuyện về kinh nghiệm đau khổ của anh ta. Lại thêm một cú điện thoại nữa tới nhân viên phi chính phủ Berlin, lại cú nữa tới chuyên gia cai nghiện người Pakistan.

Một tiếng đồng hồ nghe thảo luận, tôi chợt nghĩ, toàn bộ giáo dục công dân thế giới, không phải là vấn đề mở một môn học Công dân, bản thân nó đã nằm trong các môn học của nhà trường, nằm trong tin tức trên truyền hình, trong phần thảo luận trên đài radio, trong một chương trình biểu diễn ca nhạc, trong lễ hội carnival. Ý thức đó thâm nhập trong mọi mặt của cuộc sống, mọi chi tiết nhỏ của cuộc sống này.

[i]  National Tsinghua University – Đại học Quốc lập Thanh Hoa, Đài Loan. Phân biệt với Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc

[ii] Germany: Politician resigns over Frequent-Flyer-Miles scandal 

[iii] Động đất và sóng thần Ấn Độ Dương năm 2004

Nguồn: Long Ứng Đài (龍應台), “Lắng nghe”(傾聽)(2016)

Link: 龍應台專文:他們是怎麼上公民課的

[Book] Amsterdam – Ian McEwan


It should be among the books that consumed my time the least (but not necessarily my effort) to finish. It just took me two days, interrupted with meetings with friends and family during Tet Holiday, to complete it. I was a little bit discouraged while scanning the very first pages but its choice use of English and its complicated and subtle thinking process of the two main characters made it a difficult task to put it down. And when it came to the very final pages of the book, there are still lots of questions stuck in my mind.

The book was a peculiar one from its title. While the title is “Amsterdam”, the reader should expect that the story generally took place in London and it is not until the page 155 that the background of the story shifts to Amsterdam.

The main characters of the book are Clive Linley, a celebrated composer who was struggling for coming out with a masterpiece to welcome millennium and Vernon Halliday, a managing editor of a tabloid, struggling for preventing the circulation from falling. The two are close friends, as mutually assumed by each other during most of the story, such friendship, however, was once doubted by Clive as whether he had mistaken a scum for a friend when he tried re-defining their friendship. The two were connected by fond memories of their mutual old lover and resentment towards her very recent lovers, Julian Garmony, the Foreign Secretary, a notorious right-winged standing to be the next prime minister. They met each other in the funeral of Molly, their aforementioned old lover, who died of a mental decline, which turned “Molly, restaurant critic, gorgeous wit, and photographer, the daring gardener, who had been loved by the foreign secretary” into the sick-room prisoner of her husband, George. Such event then led them to agree with each other that if Clive, in any occasion, “get ill in a major way like Molly”, and “make terrible mistakes”, “errors of judgement”, “not knowing of names of things or who I was”, Vernon, as his oldest friend, will help him finish his life. While it is illegal in the UK for euthanizing anyone and Clive would not want to put his oldest friend on the wrong side of law, implicitly referred to “ways”, “places”, where such act is not considered illegal. The two were then depicted in their mundane lives struggling for their career. Vernon felt him to borne the mission of publishing the secret photos of Julian where Julian dressed like woman in an attempt to show Julian’s hypocrisy (actually, I was a little bit perplexed at such point. It seems that a right-winged one will be concurrently deemed to oppose marriage equality and it was condemned as “hypocrisy” by Vernon) but more important that it should be a catastrophe if Julian becomes the next Prime Minister (“There’ll be even more people living below the poverty line, more people in prison, more homeless, more crime, more riots like last year. He’s been speaking in favour of national service. The environment will suffer because he’d rather please his business friends than sign the accords on global warming. He wants to take us out of Europe.” – Given the world we are living in recently, it sounds familiar, doesn’t it?) Such intention, however, was disapproved by Clive for he perceived that the whole rationale is not relevant and more important, such an act is a betrayal to Molly cause it was a trust respected by Molly. Clive is not any better. While vacationing in the Lake District, as he summoned his effort to compose the signature melody for the millennial celebrations, he decided not to help a woman under threat so as to avoid the unnecessary complication which may interrupt his time and effort dedicated for his music. Clive and Vernon both went under their own rationalization of their choices and then condemned each other for commit unethical judgment. Finally, the two committed a suicide pact in Amsterdam.

Not so bright the whole story is. When buying this book in Thailand, I just did a quick search of books that won the Booker Prize and Ian McEwan with Atonement came across my mind as a good choice given my lack of Internet connection and the urge of buying books back home. As aforementioned, it is a nice book to read for its good depiction of characters’ lines of thoughts, their rationalisation process and their moral judgment as well. Its criticism of society seems to resemble that of The Fountainhead written by Ayn Rand but the different thing is that there seems to be no hero and heroine in “Amsterdam”. It seems that we are all villains ourselves.

There are several points remaining unresolved in me after reading this book. (Perhaps I need the second reading)

  • What is the spoiler that Vernon mentioned twice in the book? First, when his attempt of humiliating Julian became a failure. Second, when he died.
  • Molly and her actual influences on the two characters. The final moments of the two characters with the presence of Molly in hallucination are quite haunting.
  • What is the reality of Julian and George?
  • It appears to be more obvious to me of the self-destruction taking place in Vernon than that in Clive, should Clive be better than Vernon when it came to moral judgment?

There are some passages that I really enjoy during my reading:

  • “He fell himself to be the only one who really missed Molly…   Nobody else was missing her. He looked around at his fellow mourners now, many of them his own age, Molly’s age, to within a year or two. How prosperous, how influential, how they had flourished under a government they had despised for almost seventeen years. Talking ’bout my generation. Such energy, such luck. Nurtured in the postwar settlement with the state’s own milk and juice, and then sustained by their parents’ tentative, innocent prosperity, to come of age in full employment, new universities, bright paperback books, the Augustan age of rock and roll, affordable ideals. When the ladder crumbled behind them, when the state withdrew her tit and became a scold, they were already safe, they consolidated and settled down to forming this or that–taste, opinion, fortunes.”
  • The thought recurred to Vernon Halliday during an uncharacteristic lull in his morning that he might not exist. For thirty uninterrupted seconds, he had been sitting at his desk gently palpating his head with his fingertips and worrying. Since arriving at the Judge two hours earlier, he had spoken, separately and intensely, to forty people. And not only spoken: in all but two of these exchanges he had decided, prioritized, delegated, chosen, or offered an opinion that was bound to be interpreted as a command. This exercise of authority did not sharpen his sense of self, as it usually did. Instead it seemed to Vernon that he was infinitely diluted; he was simply the sum of all the people who had listened to him, and when he was alone, he was nothing at all. When he reached, in solitude, for a thought, there was no one there to think it. His chair was empty; he was finely dissolved throughout the building, from the city desk on the sixth floor, where he was about to intervene to prevent the sacking of a long-serving sub-editor who could not spell, to the basement, where parking allocations had brought senior staff to open war and an assistant editor to the brink of resignation. Vernon’s chair was empty because he was in Jerusalem, the House of Commons, Cape Town, and Manila, globally disseminated like dust; he was on TV and radio, at dinner with some bishops, giving a speech to the oil industry or a seminar to European Union specialists. In the brief moments during the day when he was alone, a light went out. Even the ensuing darkness encompassed or inconvenienced no one in particular. He could not say for sure that the absence was his.This sense of absence had been growing since Molly’s funeral. It was wearing into him. Last night he had woken beside his sleeping wife and had to touch his own face to be assured he remained a physical entity.

    Had Vernon taken a few of his senior staff aside in the canteen and confided about his condition, he might have been alarmed by their lack of surprise. He was widely known as a man without edges, without faults or virtues, as a man who did not fully exist. Within his profession Vernon was revered as a nonentity. It was one of the marvels of newspaper lore, difficult to exaggerate and often recounted in City wine bars, the manner in which he had become editor of the Judge.

    Lately he had realized he was learning to live with nonexistence. He could not mourn for long the passing of something—himself—that he could no longer quite recall. All this was a worry, but it was a worry that was several days old. There was now a physical symptom. It involved the whole of the right side of his head, both skull and brain somehow, a sensation for which there was simply no word. Or it might have been the sudden interruption of a sensation so constant and familiar that he had not been conscious of it, like a sound one becomes aware of the moment it stops. He knew exactly when it had begun—the night before, as he had stood up from dinner—and it was there when he woke in the morning, continuous and indefinable, not cold, or tight, or airy, though somewhere in between. Perhaps the word was dead. His right hemisphere had died. He knew so many people who had died that in his present state of dissociation he could begin to contemplate his own end as a commonplace—a flurry of burying or cremating, a welt of grief raised, then subsiding as life swept on. Perhaps he had already died.”

  • “We know so little about each other. We lie mostly submerged, like ice floes, with our visible social selves projecting only cool and white.”











2. 我對臺北的第一印象:“慢”









3. 我對臺北的第二印象:“文青”



















[Book] “Listen” (傾聽) by Lung Ying-tai (龍應台)


It’s now time to listen (*)

Listen to the ones beside you

Listen to the ones on the other side of the ocean (**)

Listen to the ones we do not like, we do not agree with

It’s a pity that I have not met Lung Ying-tai in person.

Actually, I should have met her if I had attended her speaking event “Face-to-face with Lung Ying-tai – Ask Me Anything” (與龍應台面對面 – 文學AMA), held on 6 November 2016 in Zhongshan Hall, Taipei, Taiwan. At that time, I did not care much about missing this event as Lung Ying-tai was any special writer to me but a celebrated writer, whose name was frequently mentioned in a literature workshop I attended when I was at NCCU and whose books are presented right at the center of literature area, near the main entrance of Eslite Bookstore in Xinyi, Taipei. I did not know anything more about her.

It was not until the end of November, 20 November to be exact, that I really listened to her speech out of curiousity. My first impression of Lung Ying-tai is her calmness, her knowledge and her being just. When it comes to “being just”, I mean her just attitude towards audiences coming from different groups. There were hundreds of people attending her event that day, nearly half of the audiences came from China, nearly half of the audiences came from Taiwan, and lots of audiences come from Hong Kong, Singapore, and the US. Given the complicated relationship taking place in the Chinese-speaking world, the welcome of Lung Ying-tai by people coming from these different backgrounds and political regimes is not that easy.

And amazingly, serendipity took place again. By the end of November, while struggling to write my final report with the topic “Which adjectives should be used to describe Taipei?”  I listened to the recorded video of this event and found a very nice answer by Lung Ying-tai. Answering a Chinese student on her favorite cities in China and in Taiwan, Lung Ying-tai made a nice comparison between Taipei, Beijing, Hong Kong and Singapore (From 1:01:50).

Her description of Taipei as a worth-living city for its nice preservation of the tradition regardless of the economic development strikes a chord with the way I felt about Taipei. I then paid more attention to her book when visiting bookstores. “Big river, big sea – Untold stories of 1949” (大江大海-一九四九) should be the most famous book of hers, in which, Lung Ying-tai wrote about the 1949 Civil War and the escape to Taiwan of supporters of Kuomintang. The book has been sold over 100,000 copies in Taiwan and 10,000 copies in Hong Kong in its first month of release but discussion of her work was banned in mainland China following the book launch. (See more here) Other famous books of hers were The Wild Fire (野火集), Dear Andreas (親愛的安德烈).

The book I bought home, however, was “Listen” (傾聽), published in April 2016. “Listen” is a collection of Lung Ying-tai’s speeches delivered in various places in the world, from Peking University to Hong Kong University, addressed to MBA candidates to graduates from medical schools. She told about how conflicts between people speaking the same language  yet living under different political regimes, reflecting her idea of the modern world where the conflicts should be solved by peaceful discussion on the basis of mutual respect, not on the basis of power. She told about the importance of a true and fair history as a means to resolve conflict and connect people on our way towards development. She shared with the future civil servants about the necessity of learning Literature, Philosophy and History, shared with the future doctors on the importance of learning Literature as a means of understanding the value of patients’ lives. She expressed her concerns over the undermining of traditional value and historical sites of Hong Kong driven by corrupted government with greedy corporations in the name of “economic development”. She emphasized the need of preserving old buildings as a means of storing the memories of the community, connecting the past, the present and the future. She criticized our current emphasis on the success story of globalisation but ignoring the ones who are left behind in the globalisation wave and urged for our attention towards the issue of inequality. She wrote about the importance of embracing local traditional value, challenging the “progressive” ones, who thought that only the Westerners’ culture is worth preserving. She shared about how civic education is taught in German education system so that the young ones are taught to be aware of the changes in society and being an active driver of changes in society. What I can see throughout her writings is the consistency of support for the government for people and support for diversity. The ideas brought out by her are not totally new but she learns how to persuade the audiences by reminding them of the old songs, the old customs, providing with examples of the beautiful yet familiar thing like the old-styled convenience store of our grandmother, the traditional customs for worshiping Mazu in Tainan, raising our awareness of the importance of preserving our own culture, of being an active participant of society, and the necessity of tackling inequality issues.

I started reading her book on 21 November 2016, in my final week at NCCU. While reading the book, I am often amazed at how her thoughts frequently strike a chord with me and how it aligns with what I learnt in Taipei on old building preservation, on democracy. And then I found out that Lung Ying-tai used to be Taipei’s first Cultural Bureau Chief (1999-2003) and as Taiwan’s first Culture Minister (2012-2014) and she was the one who initiated a lot of movements to preserve the old buildings in Taipei where I have been to like Taipei Artist Village, Taipei Story House, Qidong Poetry Salon or Li Kwok-Ting’s Old Residence. Perhaps I am the one who can be easily brainwashed or Lung Ying-tai, along with other Taiwanese writers, cultural critics are so good at making the others believe in their idealism.

Coming back to “Listen”, I personally think that this book, while mainly addressed at Chinese-speaking population in the world, is accidentally written for Vietnamese people as well. Her writing on the importance of a true and fair history, her writing on the consequences brought by the vandalism in the name of economic development is perfectly written to Vietnam’s current situation.

Other than the aforementioned reasons, I do feel that “Listen” is really a meaningful title. We have heard somewhere that we have only one mouth to speak but we have two ears to listen but as far as I know, listening skill still seems to be the most difficult skill to lots of people. When I came back from Taiwan, lots of people asked me about how it was like in Taiwan. For example, when I said that I felt that Taiwan is really a progressive and democratic country, few people really want to listen to how it is like when I said “progressive and democratic”. Some, in an effort of proving that they are the ones who know everything, will immediately and conveniently jump into conclusion that well Taiwan is a pro-America country so it is democratic. Some will simply not care, assuming that Taiwan cannot be as good as America or some European countries so I do not have much chance to speak more about what I really felt during my time here. So my experiences in Taiwan, from an Asian country, not Japan and Korea, are not worth listening. If I described the same thing but relocated the place of experiences to the US or Europe or Japan, it would be more likely to be welcomed. Perhaps being brought up in our education with limited diversity has limited our way of obtaining knowledge. We are given too few possibilities and then easily idolised a model without considering other models. We blindly idolised the diversity promoted by the Americans but few really wants to understand what makes diversity a need or they even limited such diversity by solely worshiping the American without having a look at the other cases of the world. We dare not listen to the ones who come from different backgrounds with you, we let our mind filled with prejudice and not willing to listen to the others’ ideas. And as Lung Ying-tai shared in the introduction session of the book, it is the lack of mutual communication and respect that leads to the unnecessary conflicts in our world. Considering the whole mess happened in our world in 2016, this book is really an inspiring one that reminds us of the very basic attitude to life, which is “listen” and “respect” and reconfirms our belief in a better world where everyone’s voice will be heard.

What makes the book more interesting is that while you read the book, you may track the original speech on Youtube. What I really feel pitiful is that the book is written in Chinese so it will be accessed by only Chinese-speaking people. For the ones who do not know Chinese, you may visit these below sites to grasp better understanding about her:




Building a Democratic C onsciousness in T aiwan: An Analysis of Lung Ying-tai ’ s P olitical Essays Over Three Decades (1984–2003)

For Vietnamese readers, you may read one piece of writing by Lung Ying-tai (Long Ứng Đài) that has been translated into Vietnamese.


lung yingtai.jpg


(*) Original text:


(**) The ones on the other side of the ocean means people coming from the other side of Taiwan Strait or the ones from China


For 2016 and 2017

Of course, when it comes to describing my impression of 2016, there is no doubt that it is Taiwan that helps shape most of my experiences in 2016. There are still lots of stories I want to share about what I have seen and felt in Taiwan, therefore, you may expect that there are still a couple of entries popping up under my Project “Fragriver in Taiwan”. My three months in Taiwan is more than a journey abroad but a trip to back to basics, to have some explanations for some of my own concerns, to be humiliated by my own ignorance and to learn to embrace intellectual humility.

Why intellectual humility? It sounds pompous, doesn’t it? Or kind of buzzwords that ones use to make themselves look intelligent? When it comes to intellectual humility, it would have been difficult for me to understand what it means exactly if I had not spent my time in Taiwan last year. During my time in Taiwan, I sometimes felt uncomfortable. I was not comfortable when realizing that I used to criticize some ideas shared by my father and then I was myself persuaded after reading more and experiencing more in Taiwan. I was not comfortable when realizing how I turned my back on things I used to care about and now wondered about what I really did when I was at university. I was not comfortable when realizing that I could be wrong at even things that I used to think that I was familiar with.

However, I have to get used to it. I have to admit that I can be wrong. I have to get used to the fact that the world is big and there are lots of things remaining unknown to me. I have to learn to be prepared for being humiliated more in the future for my ignorance. And I have to learn that being intellectually  humiliated is the rude yet effective way to remind me that never being satisfied in my quest for wisdom.

So it was about 2016, it was uneasy yet it is worth an experience. How about 2017?

Lots of people asked me how I felt about coming back to Vietnam after spending three months abroad. I found it not too difficult for me to reintegrate to the messy traffic, to drive motorbike, to be tolerant with people pitting or littering on the street, to breathe this polluted air, to see the old Hanoi day by day destroyed by the rude giant corporation with their big yet ugly buildings and apartments. Admittedly, I did feel extremely disappointed. However, I used to feel disappointed about it even before departing for Taiwan  and was highly aware that at least Hanoi got worse day by day during the last 10 years. What makes me feel much more difficult is to get acquainted with conversations. Maybe I am wrong again. Perhaps it is not wrong at all for people worshipping the giant corporations that make their money without paying much attention to environment. Perhaps it is not wrong if people do not care much about how Hanoi’s environment quality has been deteriorated. Perhaps it is not wrong if people think that these concerns are just more far-fetching than concerns about how to make their ends meet or how to have an impressive photo in a high-end restaurant. It is not wrong that each person has his own preference. It is just wrong that I belong to the minority. I do not mean that the minority is of better group than the mass. I do not want to condemn the mass for anything. I just want the minority’s voice to be heard as well.

It sounds pessimistic to start a new year like this, doesn’t it? Given that it is an ordinary human emotion, I have to learn how to embrace it as well. At least, I am now more aware about the good, the bad and the ugliness around me and learn that lots of young people are taking actions towards these ugly things surrounding me. And at least I have more ideas about how a good life to me should be. To run a gamut of emotions from enthrallment to disappointment, from optimism to pessimism, from doubt to hope is not really good for my emotional health but if it may lead me to have a better knowledge or kind of realization about life, it should be worth a try. (Perhaps I am wrong again but it should be okay when I learn to embrace it).

So 2017, be brave!